TỪ CÁNH CỬA ĐẾN TRẢI NGHIỆM SỐNG . VAI TRÒ CỦA VẬT LIỆU TRONG KIẾN TRÚC HIỆN ĐẠI
Một cánh cửa có thể thay đổi chất lượng sống như thế nào?
Khi lựa chọn cửa nội thất, chúng ta thường bắt đầu bằng những câu hỏi khá quen thuộc:Cửa màu gì?
Kiểu dáng nào đẹp?
Giá bao nhiêu?
Có chống nước hay không?
Nhưng trong kiến trúc hiện đại, những câu hỏi đó mới chỉ chạm vào phần nhìn thấy của sản phẩm.Một cánh cửa được sử dụng mỗi ngày hàng chục lần. Ta chạm vào tay nắm, mở cửa, đóng cửa, nghe tiếng bản lề, cảm nhận lực đóng, nhìn bề mặt vật liệu và sống cùng nó trong nhiều năm.
Vì vậy, giá trị của một cánh cửa không chỉ nằm ở việc ngăn cách hai căn phòng.Nó còn tham gia vào âm học, sự riêng tư, cảm giác an toàn, chất lượng không khí trong nhà, thẩm mỹ, khả năng bảo trì và cả nhịp sinh hoạt của con người.
Nhìn theo cách đó, câu chuyện về một cánh cửa thực chất là câu chuyện lớn hơn:Vật liệu đang góp phần tạo nên trải nghiệm sống như thế nào?
1. Kiến trúc không chỉ được nhìn thấy, mà còn được cảm nhận
Một không gian đẹp trên ảnh chưa chắc đã là một không gian dễ sống.Con người trải nghiệm kiến trúc đồng thời bằng nhiều giác quan:thị giác nhìn thấy màu sắc và tỷ lệ;xúc giác cảm nhận bề mặt;
thính giác nhận biết tiếng vang, tiếng đóng cửa và tiếng truyền giữa các phòng;khứu giác nhận biết mùi vật liệu;và cơ thể liên tục phản ứng với nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và chất lượng không khí.
Đó cũng là lý do các hệ thống đánh giá công trình hiện đại không chỉ quan tâm đến hình thức kiến trúc.WELL Building Standard, chẳng hạn, xem âm học, nhiệt, công thái học và các yếu tố gây khó chịu trong môi trường trong nhà là những thành phần liên quan đến sự thoải mái và sức khỏe của người sử dụng.Vì thế, một vật liệu tốt không chỉ cần “đẹp khi nhìn”.Nó cần hoạt động tốt khi con người sống cùng nó.
2. Cánh cửa thực chất là một hệ vật liệu
Một sai lầm khá phổ biến là đánh giá cửa chỉ thông qua cánh cửa.Trong thực tế, hiệu quả sử dụng của một bộ cửa phụ thuộc vào cả hệ thống:
cánh cửa;
khung bao;
nẹp;
bản lề;
khóa;
gioăng;
khe tiếp giáp;
vật liệu liên kết;
độ chính xác của ô chờ;
và kỹ thuật lắp đặt.
Một cánh cửa có vật liệu tốt nhưng bản lề không phù hợp với tải trọng vẫn có thể xệ.
Một cánh cửa ổn định nhưng khung lắp sai vẫn có thể đóng mở không êm.
Một bộ cửa có khả năng hạn chế tiếng tốt nhưng khe chân cửa quá lớn thì hiệu quả âm học cũng giảm đáng kể.
Bởi vậy, tư duy kiến trúc hiện đại đang chuyển từ:Chọn một sản phẩm tốt”sang:“Thiết kế một hệ thống hoạt động tốt.”Đây là khác biệt rất lớn.
3. Âm thanh cũng là một phần của kiến trúc
Hãy tưởng tượng hai phòng ngủ giống hệt nhau.
Phòng thứ nhất có bộ cửa đóng nhẹ, ít rung và hạn chế truyền tiếng.
Phòng thứ hai có cửa thường xuyên va mạnh vào khung, khóa phát tiếng lớn và tiếng sinh hoạt bên ngoài dễ lọt vào phòng.
Về hình ảnh, hai không gian có thể gần như giống nhau.
Nhưng trải nghiệm sống hoàn toàn khác.
Đặc biệt trong nhà ở hiện đại, khi phòng ngủ, phòng làm việc, phòng trẻ em và không gian sinh hoạt chung nằm tương đối gần nhau, sự riêng tư âm thanh trở thành một phần của chất lượng sống.
WELL cũng coi kiểm soát tiếng ồn và giảm các nguồn gây xao nhãng âm thanh là một thành phần quan trọng của môi trường trong nhà thoải mái.
Điều đáng chú ý ở đây là:Khả năng âm học không phải chỉ do “cánh cửa dày”.
Nó là kết quả tổng hợp của cấu tạo cánh, mật độ vật liệu, khe hở, gioăng, khung và chất lượng thi công.
Đó lại là một ví dụ cho thấy vật liệu phải được đặt trong một hệ giải pháp, thay vì đánh giá bằng một thông số riêng lẻ.
4. Cảm giác đóng mở là một phần của chất lượng
Có những chi tiết rất khó thể hiện trong catalogue.
Một trong số đó là cảm giác khi sử dụng.
Tay nắm có vừa tay không?
Cánh cửa có quá nặng hay quá nhẹ?
Khi đóng có rung không?
Bản lề vận hành có ổn định không?
Khóa có tạo tiếng động lớn vào ban đêm không?
Khoảng mở có thuận tiện cho trẻ em và người lớn tuổi không?
Đây là những yếu tố nhỏ, nhưng chúng lặp lại hàng nghìn lần trong vòng đời sản phẩm.
Một chi tiết kiến trúc tốt thường không khiến người sử dụng phải chú ý đến nó.
Nó đơn giản là… hoạt động đúng.
Và đó có lẽ là một trong những biểu hiện rõ nhất của thiết kế tốt.
5. Vật liệu còn liên quan đến chất lượng không khí trong nhà
Đây là khía cạnh thường bị bỏ qua khi lựa chọn vật liệu nội thất.
Một ngôi nhà chứa rất nhiều nguồn vật liệu:
sơn;
keo;
gỗ công nghiệp;
sàn;
nội thất;
vật liệu cách âm;
chất phủ bề mặt;
và nhiều loại vật liệu hoàn thiện khác.
Một số sản phẩm có thể phát thải các hợp chất hữu cơ bay hơi, thường được gọi là VOC.
EPA cho biết nhiều VOC có nồng độ trong môi trường trong nhà cao hơn ngoài trời, đồng thời một số chất có thể gây ảnh hưởng sức khỏe tùy vào loại chất, nồng độ và thời gian tiếp xúc.
Đây cũng là lý do các hệ thống công trình xanh như LEED đưa Low-Emitting Materials – vật liệu phát thải thấp vào nhóm tiêu chí chất lượng môi trường trong nhà.
Nhưng cần hiểu đúng một điểm quan trọng:Low VOC không đồng nghĩa tuyệt đối với “không độc hại”.
EPA lưu ý rằng việc chỉ nhìn vào tổng VOC có thể chưa đủ, bởi độc tính của từng hợp chất khác nhau.
Vì vậy, người lựa chọn vật liệu có tư duy dài hạn nên quan tâm đến:nguồn gốc sản phẩm;
cấu tạo vật liệu;
keo và chất phủ;
tiêu chuẩn phát thải;
hồ sơ kỹ thuật;
và khả năng truy xuất thông tin từ nhà sản xuất.
Không nên chỉ nhìn vào một dòng quảng cáo “thân thiện môi trường”.
6. Độ bền không đơn giản là “dùng được bao nhiêu năm”
Một câu hỏi phổ biến khi mua cửa là:Cửa này dùng được bao nhiêu năm?
Nhưng về khoa học vật liệu, tuổi thọ không phải một con số độc lập.
Nó phụ thuộc vào môi trường sử dụng, độ ẩm, tần suất đóng mở, cấu tạo, chất lượng phụ kiện, chất lượng lắp đặt và chế độ bảo trì.
ISO 15686 về hoạch định tuổi thọ công trình tiếp cận vòng đời không chỉ ở giai đoạn thiết kế và xây dựng, mà còn bao gồm vận hành, bảo trì, sửa chữa, thay thế và cuối vòng đời.
Đây là một thay đổi quan trọng trong tư duy lựa chọn vật liệu:Đừng chỉ hỏi giá mua ban đầu.Hãy hỏi:Sản phẩm có ổn định trong điều kiện sử dụng thực tế không?
Bao lâu phải bảo trì?
Bộ phận nào dễ hỏng?
Có thể thay phụ kiện riêng không?
Nếu xảy ra hư hỏng, sửa chữa có dễ không?
Tuổi thọ càng dài và khả năng bảo trì càng tốt, chi phí thực tế trong nhiều năm đôi khi càng thấp.
7. Vật liệu bền vững phải được nhìn theo vòng đời
Khái niệm “vật liệu xanh” cũng thường bị đơn giản hóa thành:màu xanh;
vân gỗ;
vật liệu tái chế;
hoặc một vài nhãn chứng nhận.
Nhưng tư duy bền vững hiện đại rộng hơn nhiều.
World Green Building Council nhìn tác động của vật liệu trong toàn vòng đời, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, thi công đến sử dụng, bảo trì, thay thế và xử lý cuối vòng đời.
Điều đó có nghĩa là một sản phẩm được gọi là bền vững cần được đánh giá ít nhất qua ba câu hỏi:Nó được tạo ra như thế nào?Nó hoạt động trong bao lâu?Điều gì xảy ra khi nó kết thúc vòng đời?
Bởi một vật liệu phải thay mới nhiều lần chưa chắc đã bền vững chỉ vì nguyên liệu ban đầu được quảng bá là “xanh”.
8. Từ vật liệu riêng lẻ đến hệ sinh thái không gian sống
Nếu nhìn rộng hơn, cánh cửa chỉ là một mắt xích.
Sàn tác động đến cảm giác bước chân và âm thanh.
Tường tác động đến nhiệt và âm học.
Sơn và bề mặt hoàn thiện tác động đến ánh sáng, cảm giác thị giác và môi trường trong nhà.
Cửa tác động đến chuyển động, riêng tư, âm thanh và ranh giới giữa các không gian.
Hệ nội thất ảnh hưởng đến công năng và hành vi sử dụng.
Tất cả kết hợp lại thành một thứ lớn hơn bản thân từng sản phẩm:trải nghiệm sống.
Kiến trúc tốt vì vậy không phải là tập hợp của những vật liệu đắt tiền nhất.Đó là một hệ thống trong đó vật liệu đúng được đặt đúng vị trí, phục vụ đúng nhu cầu và hoạt động ổn định trong thời gian dài.
9. Có lẽ chúng ta nên thay đổi cách đặt câu hỏi khi mua vật liệu
Thay vì chỉ hỏi:Cửa này bao nhiêu tiền?
Có thể hỏi:Bộ cửa này giải quyết vấn đề gì cho không gian?
Thay vì:Vật liệu nào tốt nhất?
Có thể hỏi:Vật liệu nào phù hợp nhất với vị trí này?
Thay vì:Loại nào đẹp hơn?
Có thể hỏi:Loại nào vẫn mang lại trải nghiệm tốt sau 5 hoặc 10 năm sử dụng?
Và thay vì hỏi:Có phải vật liệu xanh không?
Có thể hỏi:Nó xanh ở điểm nào, dựa trên tiêu chí và dữ liệu nào?
Chỉ cần thay đổi câu hỏi, chất lượng của quyết định lựa chọn vật liệu cũng thay đổi.
10. Giá trị thật của vật liệu nằm ở những gì xảy ra sau khi công trình hoàn thành
Một showroom có thể giúp chúng ta nhìn thấy bề mặt đẹp.
Một catalogue có thể cung cấp thông số.
Một hình ảnh 3D có thể giúp hình dung không gian.
Nhưng chỉ khi công trình đi vào sử dụng, vật liệu mới thực sự bước vào bài kiểm tra quan trọng nhất.
Nó có ổn định không?
Có dễ vệ sinh không?
Có tạo tiếng ồn không?
Có xuống cấp nhanh không?
Có dễ sửa chữa không?
Và quan trọng nhất:Người sống trong không gian đó có cảm thấy thoải mái hơn hay không?
Đó là lý do kiến trúc hiện đại ngày càng cần một cách nhìn vượt khỏi từng món vật liệu riêng lẻ.
Từ một cánh cửa, một mặt sàn hay một tấm vật liệu hoàn thiện, câu hỏi cuối cùng vẫn nên quay về con người.
Bởi cuối cùng, chúng ta không xây một ngôi nhà để chứa vật liệu.Chúng ta lựa chọn vật liệu để tạo nên một nơi đáng sống.
Tại Vật Liệu KINH BAN, chúng tôi cho rằng giá trị của vật liệu không nên được đánh giá chỉ bằng giá bán, màu sắc hay một vài thông số trên catalogue.Một giải pháp vật liệu tốt cần đồng thời xem xét công năng, độ ổn định, sức khỏe không gian, kỹ thuật thi công, khả năng bảo trì và giá trị trong toàn vòng đời sử dụng.
Vì vậy, từ sàn gỗ, cửa nội thất đến những vật liệu hoàn thiện khác, KINH BAN lựa chọn cách tiếp cận:Hiểu vật liệu – hiểu không gian – rồi mới lựa chọn sản phẩm.Bởi một cánh cửa tốt không chỉ giúp đóng và mở một căn phòng.Nó là một phần của trải nghiệm sống mỗi ngày.
Vật Liệu KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0938.863.401 và 0978.727.986
Website:vatlieukinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM
Tư vấn
