Công trình xanh là gì? và vật liệu cửa đóng vai trò gì trong một công trình xanh?
Công trình xanh không đơn giản là một ngôi nhà có nhiều cây xanh
Khi nhắc đến “công trình xanh”, hình ảnh thường xuất hiện đầu tiên là một ngôi nhà có nhiều cây, sân vườn, mái xanh hoặc những mảng tường phủ thực vật.Nhưng đó mới chỉ là phần dễ nhìn thấy.
Theo cách tiếp cận của các hệ thống đánh giá công trình xanh như LEED hay LOTUS, một công trình xanh cần được xem xét toàn diện hơn: từ quy hoạch, thiết kế, xây dựng, lựa chọn vật liệu cho đến quá trình vận hành và cuối vòng đời công trình. Các vấn đề quan trọng bao gồm sử dụng năng lượng, nước, vật liệu, chất lượng môi trường trong nhà và tác động của công trình đối với con người cũng như môi trường.
Nói cách khác:Một công trình không trở thành “xanh” chỉ vì có nhiều cây.Một ngôi nhà có khu vườn rất đẹp nhưng tiêu thụ quá nhiều điện, sử dụng vật liệu phát thải cao, phải sửa chữa thường xuyên hoặc tạo ra môi trường sống không tốt cho người sử dụng thì vẫn còn khoảng cách khá xa với khái niệm công trình xanh đúng nghĩa.
Vậy công trình xanh là gì?
Có thể hiểu một cách thực tế:Công trình xanh là công trình được thiết kế, xây dựng và vận hành nhằm giảm tác động tiêu cực đến môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả và đồng thời tạo ra môi trường sống tốt cho con người trong suốt vòng đời của công trình.
Điểm quan trọng nằm ở cụm từ “trong suốt vòng đời”.Một vật liệu có giá mua ban đầu thấp chưa chắc đã có chi phí môi trường thấp.
Ngược lại, một sản phẩm có tuổi thọ dài, ít bảo trì, ít phải thay thế và có dữ liệu môi trường minh bạch đôi khi mang lại hiệu quả bền vững tốt hơn khi đánh giá trong thời gian 10, 20 hoặc 30 năm.
LEED vì vậy không đánh giá vật liệu chỉ dựa trên một đặc tính đơn lẻ như hàm lượng tái chế, mà hướng tới cách tiếp cận vòng đời, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, sử dụng, bảo trì cho tới cuối vòng đời.
Đây cũng là lý do khi nói đến vật liệu xanh, câu hỏi không nên chỉ là:Vật liệu này làm từ gì?
Mà cần hỏi thêm:Nó được sản xuất như thế nào, sử dụng bao lâu, ảnh hưởng gì đến không gian sống và sau này phải bảo trì hoặc thay thế bao nhiêu lần?
6 vấn đề cốt lõi của một công trình xanh
Có nhiều hệ thống đánh giá khác nhau, nhưng về nguyên tắc, công trình xanh thường xoay quanh một số nhóm vấn đề chính.
1. Sử dụng năng lượng hiệu quả
Công trình cần hạn chế nhu cầu năng lượng ngay từ thiết kế.Hướng nhà, bức xạ mặt trời, thông gió, cách nhiệt, kính, mái, tường và độ kín của lớp vỏ công trình đều ảnh hưởng đến lượng năng lượng cần sử dụng để làm mát hoặc sưởi ấm.
Sau đó mới đến các thiết bị như điều hòa, chiếu sáng và năng lượng tái tạo.Đây là một tư duy rất quan trọng:Giảm nhu cầu năng lượng trước, cung cấp năng lượng hiệu quả sau.
2. Sử dụng nước hợp lý
Công trình xanh quan tâm đến nước sạch, nước tưới, thiết bị tiết kiệm nước, thu gom nước mưa và những giải pháp có thể giảm lượng nước tiêu thụ trong quá trình vận hành.Vì vậy “xanh” không phải một vật liệu riêng biệt mà là hiệu quả của cả hệ thống.
3. Lựa chọn vật liệu có trách nhiệm
Vật liệu xây dựng có tác động môi trường từ rất lâu trước khi chúng được đưa vào công trình.Nguyên liệu phải được khai thác.Sản phẩm phải được chế tạo.Sau đó đóng gói, vận chuyển, lắp đặt, bảo trì và cuối cùng tháo dỡ hoặc xử lý.
LEED vì vậy xem xét tác động của vật liệu theo vòng đời thay vì đơn thuần phân loại một sản phẩm là “tốt” hay “xấu”.Tại Việt Nam, LOTUS cũng khuyến khích lựa chọn các sản phẩm và vật liệu giúp giảm tác động môi trường, nâng cao chất lượng môi trường trong nhà và sử dụng tài nguyên hiệu quả.
4. Chất lượng môi trường trong nhà
Đây là vấn đề đôi khi bị bỏ quên khi nói về nhà xanh.Một công trình tiết kiệm điện nhưng khiến người sống bên trong khó chịu, nóng, ồn hoặc thường xuyên tiếp xúc với chất ô nhiễm trong không khí thì chưa thể xem là một môi trường sống tối ưu.
Các hệ thống như LEED xem chất lượng không khí, ánh sáng, tiện nghi nhiệt và âm học là những thành phần quan trọng của chất lượng môi trường trong nhà – Indoor Environmental Quality, thường được viết tắt là IEQ.Trong đó, chất lượng không khí trong nhà – IAQ, Indoor Air Quality – liên quan trực tiếp đến việc lựa chọn nhiều nhóm vật liệu hoàn thiện.
5. Độ bền và khả năng bảo trì
Một vấn đề rất thực tế:Nếu một vật liệu phải tháo ra thay mới sau vài năm thì toàn bộ nguyên liệu, năng lượng sản xuất, vận chuyển, nhân công và chất thải của lần thay thế đó lại phát sinh.
Vì vậy tuổi thọ và khả năng bảo trì là những yếu tố cần được xem xét khi đánh giá tính bền vững.Xanh mà nhanh hỏng thì bài toán vòng đời chưa chắc đã xanh.
6. Sức khỏe và trải nghiệm của người sử dụng
Cuối cùng, công trình được xây dựng để con người sử dụng.Một công trình xanh đúng nghĩa cần cân bằng giữa môi trường, tài nguyên, kinh tế và chất lượng sống.Đây cũng là lý do các hệ thống công trình xanh ngày càng quan tâm mạnh hơn đến môi trường trong nhà chứ không chỉ tập trung vào tiết kiệm năng lượng.
Vậy một bộ cửa có vai trò gì trong công trình xanh?
Đây là nơi cần tránh một hiểu lầm khá phổ biến:Không có một bộ cửa nào tự nó biến một công trình thành công trình xanh.Công trình xanh là kết quả của hàng trăm quyết định thiết kế, vật liệu và vận hành được kết nối với nhau.
Nhưng cửa là một bộ phận được sử dụng với số lượng lớn, tồn tại nhiều năm và tiếp xúc trực tiếp với không gian sống. Vì vậy, lựa chọn hệ cửa hợp lý vẫn có thể đóng góp vào mục tiêu chung của công trình.Điều quan trọng là phải phân biệt cửa ngoài nhà và cửa nội thất, bởi vai trò của chúng không hoàn toàn giống nhau.
1. Cửa ngoài nhà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả năng lượng
Với cửa nằm trên lớp vỏ công trình, các yếu tố như khả năng cách nhiệt, độ kín khí, khe hở lắp đặt và hệ kính nếu có đều có thể ảnh hưởng đến trao đổi nhiệt giữa bên ngoài và bên trong.Một bộ cửa có độ kín kém có thể tạo ra các vị trí rò rỉ không khí.
Trong công trình sử dụng điều hòa, điều đó đồng nghĩa hệ thống làm lạnh phải bù lại lượng nhiệt và không khí thất thoát.Vì thế với cửa ngoại thất, không nên chỉ quan tâm đến kiểu dáng.Cần xem nó như một thành phần của lớp vỏ công trình.
2. Với cửa nội thất, vấn đề môi trường trong nhà quan trọng hơn cách nhiệt
Cửa phòng ngủ, cửa WC hoặc cửa phân chia không gian bên trong không nằm trên lớp vỏ nhiệt của công trình.Vì vậy nói rằng mọi loại cửa nội thất đều giúp “tiết kiệm điện” là một cách diễn giải quá đơn giản.
Vai trò bền vững của cửa nội thất thường nằm nhiều hơn ở:phát thải vật liệu, độ bền, khả năng chống ẩm, khả năng bảo trì, tuổi thọ, âm học và tác động trong suốt vòng đời sản phẩm.Phân biệt điều này rất quan trọng để tránh biến thuật ngữ “vật liệu xanh” thành một khẩu hiệu marketing.
3. Vật liệu cửa có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong nhà
Trong không gian nội thất, nguồn phát thải không chỉ đến từ sơn.Keo, lớp phủ, đồ nội thất, vật liệu gỗ công nghiệp và nhiều sản phẩm hoàn thiện khác đều có thể là nguồn phát sinh hợp chất hữu cơ bay hơi – VOC.USGBC cũng lưu ý rằng việc kiểm soát nguồn phát thải từ vật liệu, keo, sơn, vật liệu gỗ composite và đồ nội thất là một trong những hướng tiếp cận nhằm cải thiện chất lượng không khí trong nhà.
Do đó, khi lựa chọn cửa cho công trình hướng đến IAQ tốt, không nên chỉ hỏi:Cửa này có chống nước không?
Nên hỏi thêm:Vật liệu cấu thành là gì?
Keo và lớp hoàn thiện sử dụng loại nào?
Có tài liệu về phát thải VOC hay formaldehyde hay không?
Tiêu chuẩn thử nghiệm nào được áp dụng?
Chứng nhận được cấp cho chính sản phẩm đang sử dụng hay chỉ là thông tin chung của nhà sản xuất?Đây là cách tiếp cận khoa học hơn nhiều so với việc nhìn thấy chữ “Eco” hoặc “Green” trên catalogue rồi mặc định sản phẩm là vật liệu xanh.
4. Một bộ cửa bền có thể giảm nhu cầu thay thế vật liệu
Hãy xét hai bộ cửa.Bộ thứ nhất giá thấp hơn nhưng sau vài năm thường xuyên cong vênh, xệ cánh hoặc hư hỏng do môi trường ẩm.Bộ thứ hai phù hợp hơn với điều kiện sử dụng và có thể duy trì ổn định lâu hơn.
Nếu chỉ nhìn giá mua ban đầu, bộ thứ nhất có vẻ kinh tế.Nhưng nếu đánh giá theo vòng đời, câu chuyện có thể hoàn toàn khác.Mỗi lần thay cửa mới đồng nghĩa với sản xuất thêm vật liệu, vận chuyển thêm một sản phẩm, tháo dỡ bộ cửa cũ và phát sinh thêm chất thải.Đó chính là lý do tư duy công trình xanh cần đi xa hơn khái niệm “giá mua” để tiến đến “chi phí vòng đời”.
5. Khả năng chống ẩm cần được đánh giá đúng với điều kiện sử dụng
Khí hậu nóng ẩm đặt ra yêu cầu khá cao đối với vật liệu nội thất.Đặc biệt tại các khu vực như cửa WC, khu vực gần ban công hoặc không gian có độ ẩm biến động lớn, vật liệu không phù hợp có thể xuất hiện hiện tượng trương nở, bong lớp hoàn thiện hoặc biến dạng.
Nhưng cũng cần phân biệt rõ:chống ẩm không đồng nghĩa với có thể sử dụng trong mọi môi trường nước.Một hệ cửa tốt vẫn cần thiết kế đúng vị trí, xử lý khe đáy, khung, chân cửa và các điểm tiếp giáp hợp lý.Vật liệu tốt không thể sửa chữa hoàn toàn một chi tiết thiết kế hoặc thi công sai.
6. Thi công quyết định một phần đáng kể hiệu quả của hệ cửa
Một bộ cửa được sản xuất tốt nhưng lắp đặt sai vẫn có thể nhanh chóng gặp vấn đề.
Ô chờ không chuẩn.
Khung không thẳng.
Foam bố trí không hợp lý.
Bản lề sai vị trí.
Khe cánh không đều.
Chân cửa thường xuyên tiếp xúc nước.
Silicone xử lý không đúng.
Tất cả những vấn đề đó đều có thể làm giảm tuổi thọ sản phẩm.Công trình xanh vì vậy không kết thúc ở việc “mua vật liệu xanh”.Nó còn phụ thuộc vào thiết kế đúng và thi công đúng.
7. Khả năng sửa chữa và thay thế từng bộ phận cũng là một tiêu chí đáng quan tâm
Một hệ cửa có thể bảo trì bản lề, khóa, gioăng hoặc thay thế một bộ phận mà không phải tháo bỏ toàn bộ hệ thống thường có lợi thế về vòng đời.
Đây là góc nhìn rất đáng chú ý trong thiết kế bền vững:Sản phẩm tốt không nhất thiết là sản phẩm không bao giờ hỏng.Sản phẩm tốt còn là sản phẩm có thể bảo trì hợp lý khi một bộ phận hỏng.Điều này giúp kéo dài vòng đời sử dụng và giảm lượng vật liệu phải loại bỏ.
Có thể gọi một bộ cửa là “cửa xanh” hay không?
Nên thận trọng.Một sản phẩm không nên được gọi là “xanh” chỉ dựa trên một thuộc tính như chống nước, có thành phần gỗ, chứa vật liệu tái chế hay sử dụng lâu.VGBC cũng nhấn mạnh nhu cầu đánh giá vật liệu theo vòng đời và dựa trên hệ thống chứng nhận đáng tin cậy nhằm hạn chế hiện tượng greenwashing – tẩy xanh.Vì vậy cách diễn đạt khoa học hơn là:Một hệ cửa có thể sở hữu những đặc tính giúp đóng góp vào mục tiêu của công trình xanh.
Mức đóng góp thực tế còn phụ thuộc vào dữ liệu kỹ thuật, chứng nhận, vị trí sử dụng, thiết kế tổng thể và hệ thống đánh giá công trình đang áp dụng.Đặc biệt cần nhớ rằng LEED hay LOTUS chứng nhận công trình theo hệ thống tiêu chí; việc một sản phẩm đáp ứng một yêu cầu nào đó không đồng nghĩa sản phẩm tự động làm công trình đạt chứng nhận. USGBC cũng lưu ý rằng sản phẩm chủ yếu có thể đóng góp vào một số credit liên quan đến Materials & Resources và Indoor Environmental Quality tùy hồ sơ, tiêu chuẩn và chiến lược của dự án.
Khi lựa chọn cửa cho công trình xanh, nên kiểm tra điều gì?
Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “Cửa nào xanh nhất?”, cách hợp lý hơn là đánh giá hệ cửa theo một chuỗi câu hỏi:Nguồn vật liệu → sản xuất → phát thải → độ bền → thi công → bảo trì → tuổi thọ → cuối vòng đời.Đối với IAQ, nên yêu cầu tài liệu thử nghiệm hoặc chứng nhận cụ thể nếu nhà sản xuất đưa ra tuyên bố về VOC hoặc formaldehyde.
Đối với độ bền, phải đánh giá trong đúng môi trường sử dụng.Đối với cửa ngoại thất, cần quan tâm thêm đến hiệu suất nhiệt và độ kín của toàn hệ.Đối với cửa nội thất, nên ưu tiên mức phát thải, độ ổn định, khả năng chống ẩm phù hợp, âm học, bảo trì và tuổi thọ.Và với mọi loại cửa:chất lượng sản phẩm và chất lượng thi công phải được xem như một hệ thống thống nhất.
Một công trình xanh được tạo nên từ hàng trăm quyết định nhỏ
Cửa chỉ là một thành phần trong hàng trăm thành phần của một công trình.
Sàn.
Trần.
Tường.
Sơn.
Keo.
Nội thất.
Cửa.
Kính.
Hệ thống điều hòa.
Thông gió.
Chiếu sáng.
Tất cả đều có mối quan hệ với nhau.Vì vậy thay vì tìm kiếm một loại “vật liệu thần kỳ”, tư duy bền vững nên hướng tới việc lựa chọn đúng vật liệu cho đúng vị trí, dựa trên dữ liệu kỹ thuật, vòng đời và điều kiện sử dụng thực tế.Một công trình xanh không hình thành từ một quyết định lớn.Nó hình thành từ rất nhiều quyết định nhỏ nhưng đúng.
Tại Vật Liệu KINH BAN,https://vatlieukinhban.vn/thu-vien-kien-thuc/kien-thuc-cua chúng tôi cho rằng khái niệm vật liệu xanh cần được tiếp cận bằng dữ liệu thay vì khẩu hiệu.Khi đánh giá một hệ cửa, câu hỏi không nên chỉ là “cửa có đẹp hay không?”, mà còn phải đặt nó trong một bức tranh rộng hơn:Vật liệu có phù hợp với môi trường sử dụng không?Tuổi thọ dự kiến ra sao?Có thể bảo trì hay sửa chữa không?Các tuyên bố về phát thải có tài liệu kiểm chứng hay không?Và quan trọng nhất: hệ cửa đó có thực sự phù hợp với toàn bộ công trình hay không?Vật liệu bền vững không nhất thiết là vật liệu được quảng cáo “xanh” nhiều nhất.Theo quan điểm của KINH BAN, đó phải là vật liệu được lựa chọn đúng, sử dụng đúng, thi công đúng và tồn tại đủ lâu để tạo ra giá trị thực sự.
Vật Liệu KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0938.863.401 và 0978.727.986
Website:vatlieukinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM
Tư vấn
