Kiến trúc xanh bắt đầu từ những chi tiết nhỏ như bộ cửa.Khi nói đến kiến trúc xanh, người ta thường nghĩ đến những giải pháp lớn, pin năng lượng mặt trời, mái xanh, mặt đứng chống nắng, hệ thống thu nước mưa hay công trình đạt các chứng nhận môi trường quốc tế.
Nhưng một công trình không được tạo nên chỉ bằng những quyết định lớn.Nó được hình thành từ hàng trăm lựa chọn nhỏ: loại sơn sử dụng, tấm vật liệu làm tủ, lớp keo hoàn thiện, sàn nhà, thiết bị chiếu sáng, hệ cửa và cả cách những vật liệu đó được lắp đặt, sử dụng và bảo trì trong nhiều năm.
Vì vậy, nếu nhìn kiến trúc xanh bằng tư duy vòng đời, một bộ cửa nội thất cũng là một phần của bài toán bền vững.
Không phải vì bản thân bộ cửa có thể biến một ngôi nhà thành “công trình xanh”, mà bởi mỗi chi tiết đều góp phần quyết định mức tiêu thụ tài nguyên, chất lượng môi trường trong nhà, tuổi thọ công trình và lượng vật liệu phải thay thế trong tương lai.
Kiến trúc xanh không phải là tập hợp những sản phẩm được gắn chữ “xanh”
Một trong những hiểu nhầm phổ biến hiện nay là đồng nhất kiến trúc xanh với việc sử dụng một số vật liệu được quảng bá là thân thiện với môi trường.
Cách nhìn này quá đơn giản.
Kiến trúc xanh thực chất là một hệ thống gồm nhiều yếu tố liên kết với nhau:
- vị trí và hướng công trình
- khả năng khai thác ánh sáng tự nhiên
- thông gió và vi khí hậu
- hiệu quả sử dụng năng lượng
- hiệu quả sử dụng nước
- lựa chọn vật liệu
- chất lượng không khí trong nhà
- độ bền và khả năng bảo trì
- khả năng tái sử dụng hoặc xử lý vật liệu cuối vòng đời
Một vật liệu có thành phần được xem là thân thiện với môi trường nhưng phải thay thế thường xuyên chưa chắc đã tạo ra kết quả bền vững.
Ngược lại, một sản phẩm có tuổi thọ cao, phù hợp đúng vị trí sử dụng, ít cần sửa chữa và có hồ sơ kỹ thuật minh bạch đôi khi lại giúp giảm đáng kể lượng tài nguyên phải tiêu thụ trong suốt vòng đời công trình.
Đó là lý do kiến trúc xanh cần được đánh giá bằng hệ thống, không phải bằng nhãn gọi.
Một bộ cửa liên quan gì đến kiến trúc xanh?
Cửa nội thất chiếm diện tích không lớn nếu so với tường, sàn hay mái.
Nhưng xét theo vòng đời công trình, bộ cửa có liên quan trực tiếp đến ít nhất bốn vấn đề:
1. Lượng vật liệu được sử dụng và thay thế
Một căn nhà có thể có từ vài bộ đến hàng chục bộ cửa.
Nếu cửa xuống cấp nhanh do ẩm, cong vênh, mối mọt, phụ kiện kém hoặc thi công sai kỹ thuật, toàn bộ hoặc một phần bộ cửa có thể phải sửa chữa và thay thế.
Mỗi lần thay thế đồng nghĩa với việc tiếp tục tiêu thụ:
- nguyên liệu
- năng lượng sản xuất
- bao bì
- vận chuyển
- nhân công tháo lắp
- vật liệu hoàn thiện
- xử lý phần cửa cũ
Vì vậy, độ bền không chỉ là vấn đề kinh tế.
Trong tư duy thiết kế bền vững, kéo dài vòng đời sử dụng của một sản phẩm cũng là một cách giảm nhu cầu khai thác và sản xuất vật liệu mới.
2. Chất lượng không khí trong nhà
Con người dành phần lớn thời gian sống và làm việc trong không gian bên trong công trình.
Vì vậy, chất lượng không khí trong nhà, thường được gọi là Indoor Air Quality hay IAQ, là một thành phần quan trọng của thiết kế công trình lành mạnh.
Một số vật liệu xây dựng, đồ nội thất, lớp phủ, keo và sản phẩm gỗ công nghiệp có thể phát thải các hợp chất hữu cơ bay hơi, trong đó formaldehyde là chất được kiểm soát trong nhiều tiêu chuẩn vật liệu.
EPA Hoa Kỳ lưu ý rằng vật liệu xây dựng và các sản phẩm gỗ ép như MDF, particleboard và plywood có thể là nguồn formaldehyde trong môi trường trong nhà.
Các hệ thống công trình xanh hiện đại cũng ngày càng đặt trọng tâm vào vật liệu phát thải thấp. Trong LEED v5, nhóm composite wood được yêu cầu đáp ứng các tiêu chí đánh giá phát thải formaldehyde; các tiêu chí VOC cũng có thể dựa trên thử nghiệm hoặc chứng nhận của bên thứ ba.
Điều này gợi ra một nguyên tắc quan trọng khi lựa chọn cửa:
Không nên chỉ hỏi bộ cửa có đẹp hay chống nước hay không. Cần hỏi thêm vật liệu cấu thành, lớp phủ, keo, phụ kiện và hồ sơ kiểm soát phát thải của sản phẩm.
3. Khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu
Một vật liệu chỉ thực sự bền vững khi phù hợp với môi trường mà nó được sử dụng.
Điều này đặc biệt quan trọng ở Việt Nam, nơi nhiều khu vực có nhiệt độ và độ ẩm tương đối cao trong thời gian dài.
Với cửa nội thất, môi trường sử dụng giữa các khu vực cũng rất khác nhau.
Cửa phòng ngủ chủ yếu chịu tác động của nhiệt độ và độ ẩm không khí.
Cửa gần phòng vệ sinh có nguy cơ tiếp xúc với độ ẩm cao hơn.
Cửa tại tầng trệt có thể chịu ảnh hưởng của nền ẩm, nước vệ sinh hoặc điều kiện thông gió hạn chế.
Một bộ cửa đẹp trong showroom nhưng không phù hợp với môi trường sử dụng thực tế có thể nhanh chóng phát sinh vấn đề.
Vì vậy, thiết kế xanh không bắt đầu từ câu hỏi:
“Loại cửa nào tốt nhất?”
Mà nên bắt đầu bằng:
“Loại cửa nào phù hợp nhất với điều kiện sử dụng này?”
Hai câu hỏi nghe gần giống nhau nhưng dẫn đến hai cách thiết kế hoàn toàn khác nhau.
4. Khả năng bảo trì và sửa chữa
Một công trình bền vững không phải là công trình không bao giờ hỏng.
Đó là công trình được thiết kế để khi một bộ phận gặp vấn đề, chúng ta có thể sửa chữa hoặc thay thế phần cần thiết thay vì phá bỏ cả hệ thống.
Đối với cửa nội thất, tính bảo trì liên quan đến:
- khả năng cân chỉnh bản lề
- khả năng thay khóa
- khả năng thay ron
- khả năng tháo nẹp
- khả năng xử lý bề mặt
- khả năng thay riêng cánh hoặc một cấu kiện
- tính sẵn có của phụ kiện thay thế
Đây là những chi tiết rất nhỏ khi thiết kế ban đầu nhưng có ảnh hưởng lớn đến chi phí sử dụng trong 10 hoặc 20 năm sau.
Một bộ cửa bền chưa chắc đã là một bộ cửa “xanh”
Đây là điểm cần phân biệt.
Độ bền là một yếu tố quan trọng nhưng chưa đủ.
Một bộ cửa có thể có tuổi thọ cao nhưng nếu quá trình sản xuất sử dụng vật liệu có mức phát thải cao, khó truy xuất nguồn gốc hoặc rất khó xử lý cuối vòng đời thì lợi ích môi trường cần được đánh giá toàn diện hơn.
Ngược lại, một vật liệu có nguồn nguyên liệu tái tạo nhưng tuổi thọ quá thấp cũng có thể tạo ra nhu cầu thay thế lớn.
Vì vậy, thay vì tìm kiếm một tiêu chí duy nhất, nên đánh giá bộ cửa theo nhiều lớp.
Lớp 1: Nguyên liệu
Cần biết vật liệu chính của cửa là gì, tỷ lệ các thành phần như thế nào và nhà sản xuất có công bố thông tin kỹ thuật hay không.
Nếu sử dụng vật liệu gỗ hoặc vật liệu có nguồn gốc từ gỗ, khả năng truy xuất nguồn nguyên liệu cũng là một yếu tố đáng xem xét.
Trong nhiều hệ thống đánh giá công trình xanh, nguồn gốc vật liệu và chứng nhận quản lý rừng là một phần của tiêu chí mua sắm vật liệu có trách nhiệm.
Lớp 2: Phát thải
Cần kiểm tra các tiêu chuẩn hoặc kết quả thử nghiệm liên quan đến:
- formaldehyde
- VOC
- chất phủ bề mặt
- keo kết dính
Điều quan trọng là đọc đúng phạm vi của chứng nhận.
Một chứng nhận cho tấm nguyên liệu chưa chắc đồng nghĩa toàn bộ bộ cửa hoàn thiện đã được thử nghiệm với cùng phạm vi.
USGBC cũng lưu ý rằng việc thử nghiệm sản phẩm hoàn chỉnh đối với nhiều VOC có thể cho đánh giá đầy đủ hơn về ảnh hưởng tiềm năng đến chất lượng không khí trong nhà so với chỉ xem xét riêng một thành phần.
Lớp 3: Độ bền
Cần xem xét:
- khả năng chịu ẩm
- ổn định kích thước
- khả năng chống mối mọt
- độ bền bề mặt
- kết cấu khung
- phụ kiện
- khả năng chịu tải của bản lề
Không nên đánh giá tuổi thọ chỉ dựa trên vật liệu cánh cửa.
Một bộ cửa là một hệ thống.
Cánh tốt nhưng bản lề yếu vẫn có thể xệ.
Khung tốt nhưng foam và điểm liên kết không đúng kỹ thuật vẫn có thể rung.
Vật liệu chống ẩm nhưng khe đáy xử lý sai vẫn có thể gây vấn đề trong quá trình sử dụng.
Thi công là phần thường bị bỏ quên của kiến trúc xanh
Người ta thường nói nhiều về lựa chọn vật liệu nhưng ít nói về cách lắp đặt.
Trong thực tế, một sản phẩm tốt nếu được lắp sai vẫn có thể có vòng đời ngắn.
Đối với cửa nội thất, cần kiểm soát ít nhất:
Ô chờ
Ô chờ phải đúng kích thước, tương đối vuông và đủ ổn định để hệ khung được neo chắc chắn.
Cốt nền hoàn thiện
Cốt nền phải được xác định trước khi lắp cửa.
Nếu tính sai chiều cao sàn hoàn thiện, khe đáy cửa có thể quá lớn hoặc quá nhỏ.
Độ thẳng của khung
Khung không thẳng có thể làm khe cửa không đều, khó đóng mở và làm tải trọng phân bố không đúng trên bản lề.
Liên kết khung với tường
Foam PU không nên được xem là giải pháp duy nhất chịu toàn bộ tải trọng của bộ cửa.
Vị trí và cấu tạo liên kết cần phù hợp với hệ cửa và hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất.
Bản lề và khóa
Bản lề phải phù hợp với trọng lượng cánh.
Sai số nhỏ trong việc định vị bản lề hoặc miệng khóa có thể trở thành vấn đề lớn sau hàng nghìn lần đóng mở.
Nhìn từ góc độ này, thi công đúng kỹ thuật chính là một phần của chiến lược kéo dài vòng đời vật liệu.
Kiến trúc xanh còn là kiến trúc biết tránh lãng phí
Có một nghịch lý khá phổ biến trong thiết kế nhà ở.
Gia chủ sẵn sàng đầu tư rất nhiều tiền vào vật liệu hoàn thiện nhưng một số chi tiết lại bị thay đổi liên tục chỉ vì quyết định ban đầu chưa được nghiên cứu kỹ.
Chọn sai màu rồi thay.
Chọn sai vật liệu rồi thay.
Đặt sai hướng mở cửa rồi sửa.
Kích thước không phù hợp đồ nội thất rồi tháo ra làm lại.
Mỗi lần như vậy đều tạo thêm vật liệu phế thải.
Do đó, một trong những cách đơn giản nhất để công trình “xanh” hơn là:
thiết kế đúng ngay từ đầu.
Trước khi chọn cửa cần xác định:
- Công năng của phòng.
- Điều kiện ẩm.
- Hướng mở.
- Luồng giao thông.
- Vị trí công tắc.
- Vị trí tủ và đồ nội thất.
- Khoảng mở cần thiết.
- Cao độ sàn hoàn thiện.
- Mức độ riêng tư và cách âm cần thiết.
- Khả năng bảo trì trong tương lai.
Một bản vẽ giải quyết tốt những câu hỏi này đôi khi mang lại giá trị môi trường thực tế hơn rất nhiều so với việc chỉ bổ sung thêm một sản phẩm được quảng cáo là “xanh”.
Đừng đánh giá vật liệu chỉ ở thời điểm mua
Một nguyên tắc quan trọng của thiết kế bền vững là tư duy vòng đời.
Thay vì hỏi:
“Bộ cửa này giá bao nhiêu?”
có thể đặt thêm những câu hỏi:
- Bộ cửa có thể sử dụng ổn định bao lâu?
- Trong quá trình sử dụng cần bảo trì những gì?
- Phụ kiện có thể thay riêng hay không?
- Khi hư một phần có cần thay toàn bộ không?
- Vật liệu có phù hợp với độ ẩm của vị trí lắp đặt không?
- Nhà sản xuất có hồ sơ kỹ thuật hay không?
- Có thông tin kiểm soát formaldehyde và VOC không?
- Khi kết thúc vòng đời, vật liệu được xử lý như thế nào?
Đó chính là sự chuyển dịch từ giá mua sang chi phí vòng đời.
Và xa hơn nữa, từ chi phí vòng đời sang tác động vòng đời.
Kiến trúc xanh là kết quả của hàng trăm quyết định đúng
Không có một bộ cửa nào có thể khiến một căn nhà trở thành công trình xanh.
Cũng không có một loại sàn, một tấm vật liệu hay một hệ điều hòa nào làm được điều đó.
Kiến trúc xanh hình thành khi nhiều quyết định được đặt trong cùng một hệ thống:
ánh sáng phù hợp hơn,
thông gió tốt hơn,
năng lượng được sử dụng hiệu quả hơn,
vật liệu được lựa chọn có trách nhiệm hơn,
chất lượng không khí trong nhà được kiểm soát tốt hơn,
chi tiết được thiết kế để bền hơn,
và công trình được xây dựng để sử dụng lâu dài thay vì liên tục sửa chữa, thay thế.
Đó là lý do đôi khi kiến trúc xanh không bắt đầu từ những công nghệ rất lớn.
Nó có thể bắt đầu từ việc chúng ta đặt đúng một cánh cửa, lựa chọn đúng vật liệu và thi công nó đúng ngay từ ngày đầu tiên.
Tại Vật Liệu KINH BAN,https://vatlieukinhban.vn/giai-phap-cong-trinh/giai-phap-cua chúng tôi nhìn kiến trúc xanh theo hướng khoa học và hệ thống: từ hướng nắng, thông gió, ánh sáng, vi khí hậu đến vật liệu, chất lượng không khí trong nhà và vòng đời công trình.Một bộ cửa chỉ là một chi tiết nhỏ.Nhưng khi từng chi tiết nhỏ đều được lựa chọn dựa trên công năng, dữ liệu kỹ thuật, điều kiện sử dụng và trách nhiệm dài hạn, chúng sẽ cùng nhau tạo nên một không gian sống bền vững hơn.Kiến tạo không gian sống bằng khoa học, trách nhiệm và giá trị bền vững.
Vật Liệu KINH BAN
Kiến tạo từ trật tự-Bền vững từ trí tuệ
Điện thoại: 0938.863.401 và 0978.727.986
Website:vatlieukinhban.vn
Email: kinhban.com@gmail.com
Địa chỉ: 496 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TP.HCM
Có thể bạn quan tâm
Câu Hỏi: Thi công sàn gỗ mất bao lâu?
https://vatlieukinhban.vn/thi-cong-san-go-mat-bao-lau.html
Tư duy chọn cửa.
https://vatlieukinhban.vn/tu-duy-chon-cua.html
Giải pháp cửa cho biệt thự hiện đại.
https://vatlieukinhban.vn/giai-phap-cua-cho-biet-thu-hien-dai.html
Tư vấn
